ΓΛΩΣΣΑΡΙ


Αλληλόμορφο είναι η μία από τις δύο «μορφές» του γονιδίου. Κάθε γονίδιο είναι ζεύγος συνήθως δύο αλληλόμορφων, και καθένα αποτελεί την εναλλακτική μορφή του γονιδίου.

Αμινοξέα είναι τα συστατικά των πρωτεϊνών. Ορισμένα συντίθενται από τον οργανισμό (μη απαραίτητα αμινοξέα) και άλλα πρέπει να λαμβάνονται με την τροφή (απαραίτητα αμινοξέα).

Ανοσολογική απόκριση είναι η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος: ο μηχανισμός που ενεργοποιείται για την άμυνα του οργανισμού ενάντια στις ξένες και βλαβερές ουσίες που εισέρχονται στο σώμα, στα παθογόνα και στα καρκινικά κύτταρα.

Αντιοξειδωτικό είναι μια ουσία που μπορεί να προστατεύσει τα κύτταρα από τις φθορές που προκαλεί το οξειδωτικό στρες.

Απόπτωση ονομάζεται ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Είναι ο μηχανισμός που διαθέτει ο οργανισμός για τη διατήρηση ενός σχετικά σταθερού και φυσιολογικού αριθμού κυττάρων. Περιλαμβάνει επίσης μια αλληλουχία γεγονότων που οδηγούν στο θάνατο ενός κυττάρου, όταν αυτό έχει υποστεί σοβαρές φθορές ή έχει μολυνθεί από κάποιον ιό.

Αποτοξίνωση είναι η διαδικασία απομάκρυνσης ή απενεργοποίησης των τοξικών ουσιών από τον οργανισμό. Είναι κρίσιμο για τα κύτταρα να διατηρούν την ικανότητα τους να αποτοξινώνονται από ουσίες που μπορούν να τους προκαλέσουν σοβαρές φθορές.

Βιταμίνη είναι μια ένωση απαραίτητη για τη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Μια ένωση χαρακτηρίζεται ως Βιταμίνη όταν είναι απαραίτητο να προσληφθεί μέσω της διατροφής, καθώς δεν μπορεί να συντεθεί σε επαρκείς ποσότητες από τον οργανισμό.

β-παγκρεατικά κύτταρα είναι ο τύπος των κυττάρων στο πάγκρεας, τα οποία είναι υπεύθυνα για την παραγωγή και έκκριση της ινσουλίνης.

VLDL είναι η Πολύ Χαμηλής Πυκνότητας Λιποπρωτεΐνη που μεταφέρει λιπίδια μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.

VO2 max είναι η μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου. Περιγράφει τη μέγιστη ποσότητα του οξυγόνου που μπορεί να μεταφερθεί και να χρησιμοποιηθεί κατά τη σωματική άσκηση των ατόμων. Αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη φυσική κατάσταση.

Γενετικό προφίλ (το) προκύπτει από την ανάλυση διάφορων γονιδίων στο DNA ενός ατόμου. Μπορεί να είναι πληροφοριακό για τις τάσεις-προδιαθέσεις των ατόμων όσων αφορά στο χαρακτηριστικό που εξετάζεται.

Γονότυπος είναι η σύσταση ενός γονιδίου (ο τύπος του γονιδίου). Αναφέρεται κάθε φορά σε ένα συγκεκριμένο γονίδιο που εξετάζεται, περιγράφοντας τα αλληλόμορφα ενός γονιδίου. Συχνά αναφέρεται στο ζεύγος των νουκλεοτιδίων που βρίσκονται σε συγκεκριμένη θέση στη DNA αλληλουχία.

Γονίδια είναι μικρά τμήματα του μορίου DNA που αποτελούν τις δομικές μονάδες κληρονομικότητας των οργανισμών. Περιέχουν την γενετική πληροφορία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα κύτταρα. Το ανθρώπινο γονιδίωμα περιέχει περίπου 30.000 γονίδια, τα οποία βρίσκονται σε συγκεκριμένες θέσεις στα χρωματοσώματα.

Γονιδίωμα είναι το συνολικό γενετικό υλικό ενός κυττάρου. Περιέχει την ολοκληρωμένη γενετική πληροφορία που ένας οργανισμός κληρονομεί από τους γονείς.

Γλυκόζη είναι ένας πολύ σημαντικός υδατάνθρακας στα βιολογικά συστήματα. Χρησιμοποιείται από τα κύτταρα ως πηγή ενέργειας και είναι επίσης ενδιάμεση ουσία στο μεταβολισμό.

ΔΜΣ (Δείκτης Μάζας Σώματος) είναι μια στατιστική μέτρηση που χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί εάν τα άτομα έχουν φυσιολογικό σωματικό βάρος. Συγκρίνει το βάρος και το ύψος και βασίζεται στο μαθηματικό τύπο ΔΜΣ= μάζα (kg)/ύψος² (m²).

DNA είναι ένα μεγάλο μόριο που βρίσκεται στον πυρήνα του κυττάρου. Περιέχει την απαραίτητη γενετική πληροφορία για τη λειτουργία των ζωντανών οργανισμών και έχει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη όλων των χαρακτηριστικών που καθορίζουν την ατομικότητά μας (αυτό που μας κάνει ξεχωριστούς σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό). Η μοριακή του δομή στο χώρο έχει τη μορφή διπλής σπείρας και ονομάζεται διπλή έλικα.

DNA αλληλουχία είναι μια διαδοχή νουκλεοτιδίων στο μόριο του DNA.

DNA testing (DNA εξέταση) βασίζεται στη χρήση τεχνικών, οι οποίες επιτρέπουν στους επιστήμονες να προσδιορίζουν την DNA αλληλουχία ή να εντοπίζουν την ύπαρξη συγκεκριμένων νουκλεοτιδίων σε συγκεκριμένες θέσεις στο DNA.

Ένζυμο είναι μια πρωτεΐνη που ελέγχει βιοχημικές αντιδράσεις, οδηγώντας είτε στην παραγωγή είτε στην απενεργοποίηση ουσιών στα κύτταρα.

HDL είναι η Λιποπρωτεΐνη Υψηλής Πυκνότητας που μεταφέρει λιπίδια μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Ονομάζεται και «καλή» χοληστερόλη εξαιτίας της ικανότητας που έχει να μεταφέρει τη χοληστερόλη από της αρτηρίες στο ήπαρ και με αυτό τον τρόπο να προλαμβάνει σημαντικές φθορές.

HR max είναι η Μέγιστη Καρδιακή Συχνότητα: ο μέγιστος αριθμός καρδιακών παλμών στη μονάδα του χρόνου. Θα πρέπει να υπολογισθεί από ειδικευμένο ιατρικό προσωπικό προτού ένα άτομο ξεκινήσει πρόγραμμα σωματικής άσκησης.

HR reserve είναι ο Εφεδρικός Καρδιακός Παλμός: περιγράφει τη διαφορά μεταξύ του HR max και της καρδιακής συχνότητας σε ανάπαυση (HR resting). Χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις ως μέτρο της έντασης μιας σωματικής άσκησης.

Ινσουλίνη είναι μια ορμόνη που παράγεται στο πάγκρεας. Προκαλεί τη μεταφορά γλυκόζης από το αίμα στα κύτταρα του λιπώδους ιστού, στο ήπαρ και στους μύες και τη χρησιμοποίησή της ως πηγή ενέργειας.

Καρκινογόνο είναι ένας παράγοντας (ουσία ή ακτινοβολία) που εμπλέκεται στην ανάπτυξη καρκίνου. Τα καρκινογόνα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές φθορές είτε στο DNA είτε σε μεταβολικές λειτουργίες των κυττάρων.

Κυτταρικός κύκλος αποτελείται από μια σειρά γεγονότων που οδηγούν στην κυτταρική διαίρεση και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, μια σημαντική διαδικασία για την ανάπτυξη του οργανισμου, και την επούλωση τραυματισμών.

Κύτταρο είναι η μικρότερη λειτουργική μονάδα της δομής ενός οργανισμού. Περιβάλλεται από μεμβράνη και περιέχει στο εσωτερικό του τον πυρήνα και οργανίδια με συγκεκριμένες λειτουργίες (μιτοχόνδρια, λυσοσώματα, ριβοσώματα).

LDL είναι η Χαμηλής Πυκνότητας Λιποπρωτεΐνη που μεταφέρει λιπίδια μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Η LDL ονομάζεται συχνά «κακή» χοληστερόλη, καθώς αυξημένα επίπεδα αυτής είναι επιβλαβή για το καρδιαγγειακό σύστημα.

Λιποκύτταρο είναι ο τύπος του κυττάρου που δημιουργεί τον λιπώδη ιστό. Κύρια λειτουργία των λιποκυττάρων είναι η αποθήκευση ενέργειας με τη μορφή λίπους.

Λιπίδιο είναι ένα μόριο που παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό και έχει ως κύριο ρόλο την αποθήκευση της ενέργειας. Συγκεκριμένοι τύποι λιπιδίων προσλαμβάνονται με τη διατροφή, μέσω των λιπαρών που περιέχονται στις τροφές. Με το μεταβολισμό των λιπιδίων, ο οργανισμός συνθέτει ή διασπά τα λιπαρά για να δημιουργήσει τα λιπίδια με τα απαραίτητα για αυτόν χαρακτηριστικά. Τα τριγλυκερίδια και τα λιπαρά οξέα ανήκουν στα λιπίδια.

Λιποπρωτεΐνη είναι μια ένωση λιπιδίου και πρωτεΐνης που μεταφέρει τα λιπίδια και τη χοληστερόλη σε διάφορα σημεία του σώματος μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Οι HDL, LDL, και VLDL ανήκουν στις λιποπρωτεΐνες.

Μεταβολισμός είναι ένα σύνολο χημικών αντιδράσεων που λαμβάνουν χώρα σε ένα ζωντανό οργανισμό με σκοπό τη διατήρηση της ζωής, την ανάπτυξη και αναπαραγωγή. Περιλαμβάνει διεργασίες που οδηγούν στη σύνθεση των συστατικών των κυττάρων (αναβολισμός) αλλά και εκείνες που οδηγούν στη διάσπαση των ενώσεων (καταβολισμός) για την παραγωγή ενέργειας.

Μετάλλαξη είναι μια αλλαγή στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού. Όσων αφορά στα ανθρώπινα κύτταρα, η μετάλλαξη αναφέρεται σε αλλαγή στην αλληλουχία του DNA. Οι μεταλλάξεις είναι υπεύθυνες σε σημαντικό βαθμό για την ποικιλότητα των χαρακτηριστικών που παρατηρούνται στον ανθρώπινο πληθυσμό. Οι μεταλλάξεις μπορεί να είναι ωφέλιμες, επιβλαβείς ή ουδέτερες, χωρίς να έχουν δηλαδή καμία επίδραση. Οδηγούν σε διαφορετικές μορφές αλληλομόρφων στα γονίδιο και συχνά ονομάζονται πολυμορφισμοί. Η επίδραση των μεταλλάξεων επηρεάζεται συχνά από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Μεταλλαξιογόνο είναι ένας παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού.

Μόριο είναι το μικρότερο τμήμα μιας χημικής ένωσης, το οποίο μπορεί να υπάρξει και ανεξάρτητα. Αποτελείται από ένα ή περισσότερα άτομα, που συγκρατούνται με χημικές δυνάμεις.

Νουκλεοτίδια είναι τα δομικά μόρια του γενετικού υλικού. Στο DNA κάθε νουκλεοτίδιο αντιπροσωπεύεται από ένα γράμμα, το οποίο μπορεί να είναι ένα από τα A, T, C, ή G. Κάθε γράμμα προσδιορίζεται από τη βάση την οποία περιέχει κάθε φορά το νουκλεοτίδιο (Αδενίνη-Α, Θυμίνη-Τ, Κυτοσίνη-C, Γουανίνη-G). Τοποθετημένα με συγκεκριμένη σειρά-αλληλουχία, τα νουκλεοτίδια καθορίζουν συγκεκριμένη γενετική πληροφορία.

Ξενοβιοτικό είναι μια χημική ουσία που μπορεί να βρεθεί σε έναν οργανισμό, αλλά δεν παράγεται φυσιολογικά από αυτόν ούτε και προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής. Τα φάρμακα και τα αντιβιοτικά αποτελούν παραδείγματα Ξενοβιοτικών.

Ομοιόσταση είναι η κατάσταση ισορροπίας ή η τάση να προσεγγίσει ένα σύστημα την κατάσταση ισορροπίας. Είναι η ικανότητα ενός ζωντανού οργανισμού να ρυθμίζει το εσωτερικό του περιβάλλον με τρόπο τέτοιο ώστε να διατηρούνται σταθερές οι εσωτερικές συνθήκες.

Ομοκυστεΐνη είναι ένα αμινοξύ, σημαντικό για την παραγωγή ενός άλλου αμινοξέος που ονομάζεται Κυστεΐνη. Ο μεταβολισμός της Ομοκυστεΐνης και η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων της είναι κρίσιμος παράγοντας για την υγεία, καθώς αυξημένα επίπεδα Ομοκυστεΐνης ατο αίμα σχετίζονται κυρίως με προβλήματα στο καρδιαγγειακό σύστημα.

Οξειδωτικό στρες είναι η κατάσταση που προκαλείται στα κύτταρα όταν παρουσιάζουν μειωμένη ικανότητα να αμυνθούν ενάντια σε οξειδωτικούς παράγοντες, όπως τα υπεροξείδια και οι ελεύθερες ρίζες. Αυτές οι ουσίες μπορεί να είναι είτε παρα-προϊόντα από φυσιολογικές λειτουργίες των κυττάρων, είτε παράγονται απο περιβαλλοντικές τοξίνες όταν αυτές εισέλθουν στον οργανισμό. Και στις δύο περιπτώσεις μπορούν έχουν τοξικές επιδράσεις καθώς μπορούν να βλάψουν σοβαρά τα συστατικά των κυττάρων (πρωτεΐνες, λιπίδια, DNA).

Οστική Πυκνότητα (ΟΠ) είναι μια μέτρηση της πυκνότητας της οστικής μάζας. Το τεστ μέτρησης οστικής πυκνότητας πραγματοποιείται για να προσδιοριστεί η απώλεια οστικής μάζας και για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης.

Προγνωστική Γονιδιωματική είναι ο κλάδος της Ιατρικής που ασχολείται με την ταυτοποίηση μεταλλάξεων στο DNA ενός ατόμου, με σκοπό να προβλέψει την πιθανότητα του ατόμου να εμφανίσει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ή παθήσεις.

Πρωτεΐνες είναι μόρια που αποτελούνται από αμινοξέα. Είναι απαραίτητα συστατικά των οργανισμών και συμμετέχουν στο μεταβολισμό της ενέργειας.

Υδατάνθρακας είναι μια ένωση που αποτελείται από άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο. Αποτελεί σημαντική πηγή ενέργειας που περέχουν οι τροφές.

Φαρμακογονιδιωματική είναι ο τομέας της Φαρμακευτικής και Γενετικής, που εξερευνά πως το DNA των ατόμων επηρεάζει την απόκρισή τους στα φάρμακα. Βασίζεται στο DNA testing (DNA εξέταση) με στόχο να ταυτοποιήσει ποια φάρμακα έχουν αυξημένη αποτελεσματικότητα ή προκαλούν μειωμένη τοξικότητα σε ένα άτομο.

Φλεγμονή είναι μια διαδικασία με την οποία ο οργανισμός ενεργοποιεί συγκεκριμένους τύπους κυττάρων για να μας προστατεύσει από μολύνσεις και ουσίες που αναγνωρίζονται ως ξένες.

Χοληστερόλη είναι μια λιποειδής ουσία απαραίτητη για τη δομή της κυτταρικής μεμβράνης. Αποτελεί επίσης συστατικό συγκεκριμένων ορμονών και ορισμένων Βιταμινών και μεταφέρεται με τις λιποπρωτεΐνες μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.

Χρωματόσωμα (ή Χρωμόσωμα) είναι μια δομή με ραβδοειδές σχήμα, αποτελούμενη από DNA και πρωτεΐνες, που εντοπίζεται στον πυρήνα του κυττάρου. Η δομή αυτή επιτρέπει στο DNA να συσκευάζεται στον πυρήνα και εξυπηρετεί επίσης τον έλεγχο των λειτουργιών του DNA. Ένα φυσιολογικό ανθρώπινο σωματικό κύτταρο περιέχει 46 χρωματοσώματα ταξινομημένα σε 23 ζεύγη.

Χρωματίνη είναι η ένωση του DNA με τις πρωτεΐνες κατά τέτοιον τρόπο ώστε όταν συμπυκνωθεί να σχηματίζονται τα χρωματοσώματα.